مطالعات تاريخي

از باستان‏گرايي تا باستان‏ستيزي

محمدرضا — Mon, 18 Aug 2008 20:22:00 GMT

اگر کتاب «دو قرن سکوت» دکتر زرين‌کوب را خوانده‌‌باشيد، به خوبي به جريان باستان‌گرايي افراطي در تاريخ‌نويسي معاصر پي‌خواهيد برد. امري که خود دکتر بعدها به آن نکته اشاره کرده و از آن با عنوان انگيزه‌اي ضد عربي در آثار خود و برخي ديگر از مورخين کشور ياد کرده است. اينکه چه مسائلي در سالهاي ابتدايي سده کنوني در پيدايش اين جريان دخيل بوده‌اند، محل بحث نيست که آن خود مجالي مفصل مي‌خواهد.

دکتر عباس سليمي‌نمين امروز در سخنراني خود ضمن بازکاوي اين جريان متذکر شدند که اين جريان کاملا سازمان يافته و مغرضانه سعي برآن داشته که تمدن ايران باستان را در مقابل اسلام قرار داده و متؤکد شود که تمدن در ايران باستان در اوج بوده و با ورود اسلام به اين سرزمين جهل و تاريکي و تمدن سوزي به جاي تمدن سازي در ايران حاکم مي‌شود.
نکته‌اي که ايشان در اين ميان متذکر شدند اين است که جريان باستان‌گرا کوشش مي‌کرد، ثابت نمايد تمدن ايران باستان پس از ورود يهوديان بابل به ايران در زمان کورش هخامنشي رو به اعتلا نهاده و به بياني ديگر تمدن ايران باستان مديون ورود يهوديان به ايران است.

اينکه کدام قسمت از قضيه قتل‌عام هفتاد هزار ايراني در زمان خشايارشاه توسط مزدوران مردخاي يهودي و جشن پوريم يهوديان (که در تورات کتاب استر آمده) تا چه اندازه توسط يهوديان با دروغ خلط شده است، مسئله‌اي مهم و سرنوشت ساز در اين باب مي‌تواند باشد. اما متاسفانه ايشان در سخنان خود تلاش کردند تا با حسي تلافي‌جويانه تمدن ايران باستان را زير سوال برده و حتي به دفعات اين جمله را تکرار کردند که ايران پيش از اسلام به ويژه بس از ورود يهوديان اصلا تمدني نداشته است که بخواهد با ورود اعراب نابود شود. آقاي سليمي‌نمين همواره اين سوال را در جلسه طرح کردند که « آيا شما چند دانشمند ايراني پيش از اسلام مي توانيد نام ببريد؟ خير نمي‌تونيد حال اين را مقايسه‌کنيد با بعد از ورود اسلام!»

آنچه شايان ذکر است آْن است، در اين که يکچنين جريان باستانگرايي در ايران با نگارش کتابهايي با اين رويکرد به وجود آمده و قصد نشان دادن تقابل تمدن ايراني با اسلام را داشته است شکي نيست. اما اين نکته به هيچ وجهي دليل بر اين نيست که به واسطه پاسخ دادن به ادعاهاي اين جريان، تمدن بزرگ ايران باستان را به کل زير سوال ببريم. براستي دستاوردهاي تمدن بزرگ هخامنشان بر کدام مورخ منصف پوشيده است. آقاي سليمي با نام بردن تعدادي از نويسندگان کشور آنان را به بزرگنمايي تمدن ايراني متهم نمودند. من باب نمونه ايشان کتاب دکتر محسنيان راد با نام کهکشان ارتباطات را به باد اتنقاد گرفته و ادعاهاي اين کتاب در مورد ارتباطات در ايران باستان را واهي و غير مستدل دانستد.
براستي آيا بايد براي اثبات کارنامه روشن تمدن ايران پس از اسلام بايد تمدن گرانمايه ايران باستان را زير سوال برد. آيا واقعا اثبات اين واقيت نيازي به اثبات تعارض تمدن ايراني و اسلامي دارد؟ مگر نه اين است که به قول منطق دانان «اثبات شي نفي ماعدا نمي‌کند». به نظر مي‌رسد آن جريان و آن ادعاها پاسخ ديگري داشته باشد، بهتر است ما با دست خود دستاوردهاي تمدني خود را مغرضانه واهي و غير مستدل نخوانيم و آن را فداي پاسخ به ادعاهايي بي مورد ننمائيم.

منع كتابت حديث

محمدرضا — Thu, 22 May 2008 10:22:00 GMT

مبحث كتابت حديث از مباحثي است كه همواره مورد توجه محقيقين علوم اسلامي بوده و همواره در طول تاريخ از فرازو نشيب بسياري برخوردارد بوده است . در بعضي از مقاطع تاريخي با عدم كتابت حديث به طور جدي مواجه بوديم و در بعضي مقاطع با اقبال بسيار از سوي علما. در مقاله زير سعي نمودم تا به شرايط تاريخي و سياسي موثر بر منع كتابت حديث تا زمان غيبت بپردازم.مولفه هاي سياسي اجتماعي را شايد بتوان مهمترين شاخص در تبيين علل و انگيزه اي اين پديده دانست. جو حاكم بر جامعه به خصوص در سده اول و دوم كه توسط خافاي اموي و عباسي ايجاد شد در اين مقوله داراي جايگاهي ويژه مي باشد.

شايان ذكر است كه اين مقاله در شماره 11 و 12 نشريه بلاغ مبين به چاپ رسيده است.

عنوان مقاله: دورنمائي تاريخي از فضاي سياسي اجتماعي موثر بر منع كتابت حديث -

دانلود مقاله

چهارشنبه سوري و گاهشماري ايراني

محمدرضا — Sun, 16 Mar 2008 22:21:00 GMT

روز قبل مطلبي درباره مراسم چهارشنبه سوري در يكي از وبلاگها خواندم كه نويسنده در آن سعي داشت تا اثبات نمايد، مراسم چهارشنبه سوري كنوني بازمانده ماجراي از آتش گذشتن سياوش بوده و اين مراسم عينا (پريدن بر روي آتش در شب چهرشنبه)ريشه در تاريخ ايران باستان دارد. در همين راستا بر آن شدم تا نكاتي را متذكر شوم.
جشنهاي ايران باستان همواره رابطه اي تنگاتنگ با گاهشماريهاي ايران داشته است، و همگام با تحول گاهشماريها دستخوش تغييرات بوده است. آنچه در اينجا به آن پرداخته مي شود آن است که مراسم چهارشنبه سوري کنوني چه رابطه اي با جامعه و فرهنگ ايران باستان دارد.

ايرانيان درباره روزهاي ماه باورهاي خاصي داشتند و هر روز را به نام ايزدي مي ناميدند تا مردم در آن روز به ياد وي و صفت ومشخصه وي باشند و با ذکر او آن صفت را در خود تجلي ببخشند .مثلا روز اول ماه را هرمزد (خداي بزرگ زردشت با صفت شکوهمند و فرهمند)دوم را بهمن يا وَهومنه (که در جهان مينوي نماينده دانش فطري و يا اکتسابي است)، و ارديبهشت- شهريور – اسفندارمد- خرداد-و ... مي ناميدند. مردم ايران باستان هر يک از ماههاي سال را نيز به نام يکي از ايزدان مي ناميدند و تقارن هر روز با هرماه ناميده شده به آن ايزد خاص را جشن مي گرفتند. همانند تقارن مهر روز با ماه مهر که جشن مهرگان در آن روز گرفته مي شود. شواهد تاريخي حاکي از آن است که گاهشماري ايراني از زمان خود زرتشت يعني از اواخر هزاره دوم پيش از ميلاد مورد نظر بوده است. قديميترين نوع گاهشماري باقي مانده ايران به دوران هخامنشي باز مي گردد، که در آن سال به دوازده ماه سي روزه تقسيم مي شد. مردم ايران سرآغآز تقويم هر خود را آغاز سلطنت هر پادشاه قرار مي دادند. مثلا مي گفتند سال چندم از سطنت انوشيروان و يا آنچنان که حتي در تورات نيز آمده است دانيال نبي دعاي خود را براي قومش اينگونه آغاز مي کند :"در اواين سال سلطنت داريوش ... من دانيال از کتاب ارمياي نبي فهميدم که ..."و در جاي ديگر"در سال سوم سلطنت کورش دانيال رؤيايي ديگر ديد..."
گاهشماري روزهاي هر ماه مبتني بود بر سي روز که 29 روز آن تنها با اسم خاصي براي هر روز برآورد مي شد. هيچگونه مدرکي بر آن نيست که مردم ايران باستان قبل از اسلام روزهاي ماه را به صورت هفت روزه تقسيم و نامگذاري مي کرده اند، آنچنانکه در بين اقوام عرب و همچنين يهوديان رايج بوده است. بنابراين قضيه نامگذاري ايام هفته در ايران قبل از اسلام منتفي است.
اگر آنگونه که برخي مدعي اند چهارشنبه سوري ريشه در ماجراي سياوش "طبق نقل فردوسي" دارد، لازم مي آيد تا چند مسئله اثبات شود. 1- اين ماجرا از لحاظ صحت تاريخي اثبات شود. 2- به فرض که ماجراي سياوش اثبات شود آيه اين مسئله ، جديد بوده و تنها براي سياوش اتفاق افتاده است.به عبارت ديگر اين رسم طبق اين مدعا نبايد رسمي باشد که قبل از سياوش هم اعمال مي شده 3- بارديگر به فرض هم که ماجراي سياوش اثبات شود آيا اين ماجرا ، جرياني بوده که مردم ايران بر طبق آن مراسم چهارشنبه سوري را برگزار مي کرده اند. به عبارت ديگر رابطه بين چهار شنبه سوري امروز و ماجراي سياوش از لحاظ علي و معلولي بايد اثبات شود. 4- آيا ماجراي سياوش در روز سه شنبه يا شب چهارشنبه اتفاق افتاده است .آيا اين مسئله قابل اثبات است؟
همچنين با توجه به قرائن تاريخي:
1- از عادات اقوام سامي اين بوده است (نه اقوام آريايي)که همواره شب را متعلق به روز بعد مي دانستند و آنچه اصالت داشته روز بعد بوده است. مثلا همواره به بعد از مغرب روز پنجشنبه، شب جمعه اطلاق مي شد.
2-اگر قبول کنيم که مراسم چهارشنبه سوري بازمانده جشن پنجک کبيسه پايان سال است، اولا بار ديگر رابطه بين اين دو بايد اثبات شود و ثانيا باور به فرود فرَوَهَرها در پايان هر سال به دليل ششمين گهنبار، يک اثر وضعي داشت و آن ميزباني از فروهرها ست.اگر بپذيريم که ميزباني از فروهرها از سوي زرتشتيان داراي يک اثر وضعي معنوي بوده لاجرم بايد به اين نکته اذعان داشته باشيم که مراسم ميزباني از فروهرها نيز که شامل روشن کردن آتش بر روي بام خانه ها و .. مي شده است، بايد در همين روزها صورت گيرد در غير اين صورت فاقد اين اثر وضعي خواهد بود.
3- به نظر مي رسد مراسمي که امروزه از آن به چهارشنبه سوري يا شب سوري (آنگونه که نرشخي در تاريخ بخارا ياد مي کند )ذکر مي شود، هيچ گونه رابطه اي با يک مراسم باستاني ايراني نداشته باشد. چنانکه منابع باستان به ويژه اوستا هيچ گونه يادي از آن نکرده اند. به فرض که چنين مراسمي وجود داشته است هيچ گونه رابطه اي با روز چهارشنبه آخر سال ندارد. مگر اينکه اثبات شود گاهشماري سامي قبل از آن در ايران باستان رواج داشته و ايرانيان طبق آن گاهشماري چهارشنبه اي براي آخر سال داشته اند.
در هر صورت با توجه به قراين موجود به نظر مي رسد مراسم امروزين چهارشنبه وري بازمانده جشن هاي ايرانيان تحت تاثير گاهشماري سامي به خصوص تقويم قمري عربي باشد که احتمالا قبل از اسلام در ايران نفوذ داشته (که البته مدرکي براي آن نيست) و يا اينکه بعد از حمله اعراب به ايران اين رسم ديرينه به ناچار از سوي ايرانيان در اين روز دنبال شده است. چرا که اساسا اعتقاد به نحسي ايام از اعتقادات عرب جاهلي بوده چنانچه تا مدتها بعد نيز اين اعتقاد به خصوص در مورد روز دوشنبه نيز وجود داشته است. بنابراين مراسم چهارشنبه سوري کنوني تنها يک حرکت نمادين بوده و هيچ گونه اثر وضعي نداشته و تنها م يتواند يادآور يک سنت ديرينه ايراني باشد که البته با توجه به مطالب فوق در روزهاي ديگري از سال برگزار مي شده است.

تولد

محمدرضا — Wed, 05 Mar 2008 18:06:00 GMT

امروز 15 اسفند براي من نقطه شروع تاريخ بود. چرا خوب معلومه شروع تاريخ هر چيزي روزيه كه اون چيز پا به عرصه وجود مي ذاره .

امروزم روز تولد من بود . راستش هيچكدوم از دوستام اين تو ذهنشون نبود. فقط دوست عزيزم محمد ميرزاخاني عزيز يادش مونده بود .

دستش درد نكنه هديه خيلي قشنگي بود .يه كارت پستال خوشكل . خوب اينم از خاصيت دوستاي امروزي و زندگي تو غربته ديگه . به هر حال

تولد تولد تولدم مبارك.

کتابشناسي تاريخ فقه :

محمدرضا — Mon, 03 Mar 2008 15:51:00 GMT

      بنا به درخواست دوستان کتاب هايي در حوزه تاريخ فقه رو در ليست زير تنظيم کردم که اميدوارم مفيد باشه . اگه نظر خاصي داريد و يا کتاب خاصي رو در اين زمينه مي شناسيد حتما پيام بگذاريد.
1-  ادوار فقه، دکتر محمود شهابي، تهران ، دانشگاه تهران، 1357، 3ج
2- ادوار فقه و کيفيت بيان آن، آيت الله محمد ابراهيم جناتي، تهران، کيهان، 1374 ،504
3-     پيش درآمدي بر تاريخ تحول فقه شيعه، آيت الله علي صافي گلپايگاني ،قم،موسسه انتشاراتي حضرت معصومه، 1379
4-     تاريخ فقه جعفري،هاشم معروف الحسني، تهران، دفتر تحقيقات بدر، 1361، ج1-کليات فقه ج2-سرگذشت فقه
5-     انديشه فقهي ابن ابي عقيل و مکتب متکلمان متقدم اماميه، دکتر احمد پاکتچي، تهران، مقالات و بررسيها، دانشگاه تهران ، شم76
6-     گرايشهاي فقه اماميه در سده دوم و سوم هجري ، دکتر احمد پاکتچي ، تهران، نامه فرهنگستان علوم سال3، شم 65
7-     تاريخ فقه و فقها(رشته الهيات)، حسن طارمي ، تهران ، دانشگاه پيام نور، 1374، 83
8-     مقدمه کتاب زمين در فقه اسلامي، دکتر سيد حسين مدرسي طباطبائي، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامي
9-     مکاتب فقه امامي ايران پس از شيخ طوسي تا پايگيري مکتب حله، دکتر احمد پاکتچي، تهران، دانشگاه، امام صادق ع، 1385
10- ادوار علم الفقه و اطواره، علي کاشف الغطاء، بيروت ، دالزهراء، 1399ق، 286
11- تاريخ الفقه الإسلامي و ادواره، شيخ جعفر السبحاني، بيروت، دار الأضواء، 1419ق، 505
12- تاريخ الفقه الاسلامي، عمر سليمان الأشقر، کويت، مکتبه الفلاح، 1410ق، 248
13- تاريخ التشريع الاسلامي ، محمد خضري بک، بيروت، دار الکتب الاسلاميه، 1208ق، 264
14- الفکر السامي في تاريخ الفقه الإسلامي، محمد الثعالبي ، بيروت، دار الکتب العلميه، 1416ق، 2ج
15- درآمدي به تاريخ علم اصول، مهدي علي پور، قم، مرکز جهاني علوم اسلامي، 1382، 514
16- مأخذ شناسي تاريخ و فلسفه فقه و حقوق، مسعودنوري-عبدالمطلب احمدزاده، قم، بوستان کتاب، 1380

جايگاه غزه در تاريخ مقاومت

محمدرضا — Fri, 25 Jan 2008 14:07:00 GMT

دراين چند روز گذشته شاهد شدت گرفتن بيش از پيش و خامت اوضاع و فاجعه انساني در شهر غزه بوديم .شايد اين مسئله براي بسياري سوال باشد که اساسا چرا شهر غزه چنين به چنين وضعيتي دچار شده است. اين شهر در طول تاريخ انتفاضه همواره شاهد درگيريها و تحولات گسترده و البته سرنوشت سازي براي ملت فلسطين بوده است. تاريخ انتفاضه همواره با اوضاع غزه عجين بوده است. آنجا که در 8 دسامبر 1987 با به شهادت رسيدن 4 کارگر فلسطيني در نوار غزه انفاضه اول آغاز شد. اين انتفاضه از غزه شروع و از آنجا به کرانه باختري سرايت کرد. هر چند انتفاضه اول بعد از کنفرانس مادريد در 1991 تضعيف شد و با توافق سازمان آزادي بخش فلسطين و رژيم صهيونيستي در سال 1993 که به استقرار تشکيلات خوگردان فلسطين و عقب نشيني صهيونيستها از شهرهاي مهم نوار غزه و کرانه باختري انجاميد و به طور کلي متوقف گرديد،اما مردم غزه همواره حتي آجا که درگيري ها در مناطق ديگري از سرزميهاي اشغالي درحال وقوع بود در معرض تعرض و محاصره صهيونيستها بودند و آنها در هرزمان که به بن بستي برمي خوردند ديواري کوتاهتر از غزه براي تهاجم پيدا نمي کردند. حتي در جريان انتفاضه دوم هم که جرقه آن با ديدار شارون از مجموعه حرم شريف بيت المقدس آغاز شد اين مردم غزه بودند که بار مقاومت را بر دوش کشيدند.

شايان ذکر است که ديدار شارون و متعاقب آن تهاجم گستره نظاميان صهيونيستي منجر به درگيري گسترده صهيونيستها با اسرئيليها و به شهادت رسيدن هفت فلسطيني گرديد. صهيونيستها مقاومت تحسين برانگيز مردم غزه را به خصوص در جريان انتفاضه اول به خوبي به ياد دارند و از اين رو تمام تلاش خود را براي سرکوب آنها به کار مي بندند. به نظر مي رسد به زانو در آوردن مردم غزه و آرامش نسبي از جانب غزه اي ها براي شهرکنشينان يهودي همواره مهمترين هدف صهيونيستها بوده است.

ه ياد استاد سيد جعفر شهيدي

محمدرضا — Mon, 14 Jan 2008 14:22:00 GMT

همين ديروز بود که کتاب پژوهشي جديد در قيام امام حسين عليه السلام اثر استاد دکتر سيد جعفر شهيدي رو از کتابخونه گرفتم تا دوباره با قلم پرتوان آن دانشمند فرهيخته نگاهي به قيام حماسه ساز کربلا داشته باشم. گويي دست تقدير اين بود که آن بزرگوار در اين ايام حماسه و سوگواري رخت سفر بربندد. درگذشت اين دانشمند و عالم و مورخ گرانقدر مايه اندوه همه دانش دوستان است . روحش شاد .

به پاس احترام آن بزرگوار شمه اي در باب زندگي و آثار استاد علامه سيد جعفر شهيدي ارائه مي گردد

ايشان در سال 1297 در شهر بروجرد متولد شد.تحصيلات مقدماتي را در بروجرد گذرانده و در سال 1320 براي ادامه تحصيلات حوزوي راهي نجف شد. هر چند پس از گذشت هفت سال به خاطر بيماري ناگزير به بازگشت مي شود. ايشان در سال 1340 موفق به اخذ درجه دکتري زبان و ادبيات فارسي از دانشگاه تهران شدند. از نمونه هاي علقه استاد شهيدي به ادبيات فارسي تاليف شرح مثنوي معنوي مي باشد.ايشان در سال 1346 رياست موسسه دهخدا را بر عهده مي گيرد.همچنين در 1373 به چين رفته و درجه استادي افتخاري از دانشگاه پکن به ايشان اعطا مي شود.

از شاگردان استاد مي توان به استاد بهاء الدين خرمشاهي، احمد تميم داري ، عباس کي منش سيد علي موسوي گرمارودي و.. اشاره کرد. ايشان بهترين و سودمندترين کار خود را پرداختن به تاريخ اسلام و سيره پيامبر و اهل بيت عليهم السلام مي دانست. چنانچه خود مي گفت: "اگر من عمر خود را صرف همين تحقيق در تاريخ اسلام و سيره پيامبر و اهل بيت مي کردم به نظم هم براي خودم مفيد تر بود و هم براي مردم."

استاد شهيدي نوشتن حدود 15 کتاب و 120 مقاله را در کارنامه علمي خود دارد که ترجمه نهج البلاغه يکي از آنهاست. اما صرف نظر از جنبه اي علمي ايشان که در آثارشان موج مي زند سادگي و تواضع و افتادگي آن بزرگ مرد تا اين حد را شايد در کمتر فردي سراغ گرفت.

فهرست آثار استاد شهيدي:

مهدويت در اسلام، جنايات تاريخ، تاريخ تحليلي اسلام، زندگاني حضرت فاطمه سلام الله عليها، زندگاني علي بن حسين عليه السلام، آشنايي با زندگاني امام صادق عليه السلام، شرح مثنوي شريف، از ديروز تا امروز ، ستايش و سوک امام هشتم در شعر فارسي و..

ترجمه کتابهاي : ابوذر غفاري نخستين انقلابي اسلام، شير زن کربلا اثر بنت الشاطي، انقلاب بزرگ دکتر طه حسين، ترجمه نهج البلاغه. همچنين از استاد تصحيح ها و مجموعه هاي بسياري باقي مانده است.

كتاب زندگاني حضرت فاطمه سلام الله عليها، را مي توانيد در اين لينك بخوانيد.

مذهب خاندان صفوي

محمدرضا — Wed, 09 Jan 2008 16:25:00 GMT

اگر معتقد باشيم که اجداد صفويان از صوفيان بوده اند ، قاعدتا نبايد مذهب خاصي را براي آنان قائل بود . چرا که طبق نظريه اي معروف عرفا و صوفيان آداب و مراسم مذهبي را مخصوص اهل ظاهر مي دانند و خود را در عالمي مي پندارند که با علم ديگر فرق دارد ولي از آنجائيکه خواسته اند مورد سرزنش مردم قرار نگيرند ، به کيش مردم ديار خود خود وانمود کرده اند.

طبق مدرکي که در دست است شيخ صفي الدين اردبيلي مذهب شافعي داشته است.

حمد الله موستوفي در کتاب نزهه القلوب به اين مسئله اينگونه اشاره کرده است: "مردم اردبيل اکثر بر مذهب امام شافعي اند و مريد شيخ صفي الدين عليه الرحمه"

ديگر اينکه در احسن التواريخ به نامه اي که عبيدخان ازبک در سال 1350 به شاه طهماسب نوشته اشاره مي کند که شيخ صفي الدين به مذهب تسنن و جماعت تمايل داسته است.

در تذکره الملوک چنين مي نويسد: "فرقه صوفيه که پيرو شيخ صفي الدين اردبيلي مي باشند. امور خاص عرفاني را با اصول مذهب سنت وفق مي دادند ولي از زمان شلطان جنيد ، جد شاه اسماعيل ، افکار شيعه در تشکيلات صوفيان راه يافته است.(تذکره الملوک 103)

اينکه چه مسئله اي باعث شده است که شيخ جنيد به يکباره چنين تصميمي گرفته و دست به چنين کاري بزند ، جاي سوال است. آنچه مسلم است اين است که روند تصوف در خاندان صفوي پس از شيخ صفي به گونه اي ديگر رقم خورده و ظاهري اجتماعي سياسي به خود گرفت. بنابراين به روي کار آمدن جنيد را در سلسله صفويه بايد آغاز مقطعي جديد در تاريخ سياسي اين خاندان به شمار آورد.

در باب فضائل نويسي

محمدرضا — Wed, 12 Dec 2007 11:33:00 GMT

روند فضائل نويسي:

فضائل نويسي را مي توان به عنوان گونه اي از آثار تاريخي به شمار آورد که نويسندگان و مورخان اسلامي همواره درباره نقاط مختلف جهان اسلام از جمله درباره شهرهايي در باره مکه ، مدينه ، بيت المقدس ، کوفه و دمشق نوشته اند. در اين گونه از نوشتار نويسنده بر آن است تا با استفاده از آيات و روايات و با استفاده از قراين تاريخي ارزش ها و عظمت به ويژه معنوي مكان مورد نظر را معرفي نمايند. اين گونه از نوشتار داراي ارزش تاريخي بسيار زيادي مي باشد.
از بيشترين تعداد فضائل نويسي مي توان به فضائل نويسي بيت المقدس اشاره کرد. فضائل نويسي بيت المقدس همواره از سالهاي ابتدايي تاريخ اين ديار بعد از اسلام مورد توجه علما به خصوص مورخين ساکن اين ديار بوده است . هر چند بسياري از مورخين در اين باره در کتابهاي تاريخ خود مطالبي بيان کرده اند اما همواره آن را از زاويه تاريخي بررسي مي کرده اند . افرادي چون واقدي در فتوح الشام و طبري در تاريخ الامم و الملوک به بيت المقدس اشاره کرده اند. (براي اطلاع از آثار بيشتر در اين باره به من ايميل کنيد). به طور کل مي توان فتوح بيت المقدس ابوحذيفه اسحاق بن بشر بخاري (د 206ق) را اولين اثر مستقل در باره بيت المقدس دانست.با تمرکز بر روي بررسي آثار فضائل نو.يسي مي توان ادعا نمود آغاز درگيري ها ميان شرق و غرب (جنگهاي صليبي) نقطا آغازين تاليفات فضائل نويسي است. فضائل بيت المقدس از ابوبکر محمد بن احمد واسطي (د140ق) قديمي ترين اثر مستقل در اين موضوع است.و در واقع آثار بعدي ادامه دهنده آثار وي مي باشند. حضور پرشور صلاح الدين ايوبي و سپاه مسلمانان در برابر لشکر صليبيون در اواخر سده پنج باعث شد تا اين تاليفات با روند سريعتري نگاشته شوند. قاسم بن علي بن عساکر (د600ق) در اين باره کتابي دارد با نام الجامع المستقصي في فضائل المسجد الاقصي . فضائل القدس ابن جوزي که کتابي است مختصر و نوشتاري است کوتاه در اين باره در واقع اثري است که براي عوام مردم منطقه و به زبان مردم نگاشته شده است.

سده هفتم هجري را مي توان نقطه اوج فضائل نويسي دانست. اعتقاد شديد به زيارت بيت المقدس به عنوان حجي پايينتر از حج مکه در سده هاي هشت و نه داراي اهميت فراواني است که بر تاليف فضائل نويسي افزود. در واقع مي توان گفت بيشترين تعداد فضائل نويسي در اين دوره شکل گرفت. کتاب اتحاف الاخصاءبفضائل المسجد الاقصي (تاليف 875) از محمد سيوطي يکي از مهمترين آثار مستقل در اين باب است که ارجاعات موجود در مقدمه اين کتاب داراي اهميت بسيار زيادي مي باشد.

نقطه اوج اين آثار در سده 10 را مي توان در اثر دو جلدي الانس الجليل مجير الدين عليمي حنبلي يافت.(اگر وقتي دست داد سعي دارم تا مطالبي در باره اين کتاب گرانسنگ در آينده بنويسم) .

در پايان دوستاني را که علاقه مند هستند تا از آثار بيشتري در اين مورد مطلع شوند به کتاب مخطوطات فضائل بيت المقدس اثر کامل جميل العسلي چاپ عمان 1405ق ارجاع مي دهم.

در حال حاضر مشغول نوشتن مقاله اي مفصل در باب فضائل بيت المقدس هستم که ان شاء الله به زودي در يکي از مجلات تاريخي به چاپ خواهد رسيد.

دعايي براي آغاز

محمدرضا — Tue, 11 Dec 2007 16:06:00 GMT

خداوندا
به علماي ما مسؤوليت
و به عوام ما علم

و به دينداران ما دين
و به مؤمنان ما روشنايي
و به روشنفكران ما ايمان
و به متعصبين ما فهم
و به فهميدگان ما تعصب

و به زنان ما شعور
و به مردان ما شرف
و به پيران ما آگاهي

و به جوانان ما اصالت و به اساتيد ما عقيده

و به دانشجويان ما نيز عقيده و به خفتگان ما بيداري

و به بيداران ما اراده و به نشستگان ما قيام

و به خاموشان ما فرياد و به نويسندگان ما تعهد

و به هنرمندان ما درد و به شاعران ما شعور

و به محققان ما هدف و به مبلغان ما حقيقت

و به حسودان ما شكاف و به خودبينان ما انصاف
و به فحاشان ما ادب و به فرقه‌هاي ما وحدت

و به مردم ما خودآگاهي

و به همه‌ي ملت ما، همت تصميم و استعداد فداكاري و شايستگي نجات و عزت ببخش!

دكتر علي شريعتي